Onlangs sprak ik een bestuurder die verzuchtte:
“Iedereen heeft het over AI, maar eerlijk gezegd weet ik niet wat ik ermee aan moet.”
Een herkenbare uitspraak. Terwijl de technologie met rasse schreden vooruitgaat, er overal workshops, lezingen en kennissessies opduiken over AI en je het gevoel hebt er iets mee te moeten doen, blijft de vraag: wat kan AI betekenen voor mijn organisatie en hoe ondersteunt het goed bestuur?

Van verwarring naar inzicht

AI is geen hype meer. Het beïnvloedt hoe besluiten worden genomen, hoe informatie wordt gedeeld en zelfs hoe toezicht wordt gehouden. Toch blijft het voor veel bestuurders iets abstracts – iets voor de ICT-afdeling of de toekomst. Maar AI is vooral ook een bestuurs kwestie, want wie verantwoordelijk is voor de koers, draagt ook verantwoordelijkheid voor de manier waarop technologie die koers beïnvloedt.

De bestuurlijke realiteit

Besturen in het tijdperk met AI vraagt iets nieuws: niet méér kennis van algoritmes, maar meer inzicht in governance-vraagstukken. De kern draait om drie verschuivingen:

1. Van controle naar context.

AI maakt informatie overvloedig – maar niet automatisch betrouwbaar. Iedereen wordt overspoeld met informatie en ondertussen wordt de grens tussen feit, interpretatie en fake news steeds diffuser. De reflex om meer te willen controleren, meer te meten, meer te weten, is begrijpelijk, maar toch ligt de bestuurlijke uitdaging juist in contextduiding: wat is wáár, wat is relevant, en wat betekent het voor onze maatschappelijke opdracht?
Goed bestuur vraagt niet om méér data, maar om beter onderscheidingsvermogen — het vermogen om te herkennen wanneer informatie bijdraagt aan inzicht, en wanneer het ruis wordt.

2. Van intuïtie naar geïnformeerde besluitvorming.

AI kan scenario’s simuleren en patronen zichtbaar maken en daar liggen kansen. Maar zonder kritische vragen aan het systeem, neemt AI de regie over. En juist daar ligt een nieuwe vaardigheid voor bestuurders: weten hoe je de juiste vragen stelt, want het stellen van een scherpe vraag aan AI is een vak op zich – een combinatie van strategisch denken, nieuwsgierigheid en taalgevoel.
Wie dat beheerst, ontdekt dat AI niet alleen bevestigt wat je al weet, maar je ook laat kijken naar domeinen waar je zelf minder van af weet. Zo versterkt AI niet het oordeel van de bestuurder, maar het perspectief ervan.

3. Van compliance naar vertrouwen.

Transparantie over hoe AI wordt ingezet binnen de organisatie wordt het nieuwe fundament. Erop vertrouwen dat dit vanzelf goed gaat raad ik af, want imago schade ligt al snel op de loer. Daarnaast zijn er inmiddels juridisch kaders vastgesteld in de Europese AI Act waaraan organisaties moeten voldoen bij het ontwikkelen en toepassen van AI-systemen. Het is verstandig te weten welke verplichtingen en verantwoordelijkheden daaruit voortvloeien. Alleen dan kun je als bestuurder met overtuiging zeggen dat je organisatie verantwoord omgaat met technologie — en dat vertrouwen ook echt verdient.

In de praktijk

Bij een onderwijsinstelling kan AI helpen om vroegtijdig leerproblemen te signaleren.
In de zorg kan het helpen bij administratieve lastenverlichting.
En bij maatschappelijke organisaties kan het bijdragen aan beter inzicht in impact.
Maar in al die situaties geldt: AI werkt alleen als mensen het vertrouwen, want zonder draagvlak en ethisch kader is er geen vooruitgang.

Kansen én risico’s

De grootste fout die bestuurders nu kunnen maken, is niets doen. Nu is het moment daar om kennis op te bouwen, beleid te formuleren en scenario’s te verkennen. Want straks bepaalt niet het bestuur hoe AI wordt ingezet, maar de samenleving of de concurrent/concullega.

Advies

Mijn advies aan bestuurders:
- Begin niet met technologie, maar met governance.
  Stel de vraag: wie is verantwoordelijk voor de inzet van AI en de keuzes die AI maakt?
- Richt een AI-ethiektafel of klankbordgroep in, zodat inzichten en zorgen samenkomen.
- Laat één pilot draaien die zichtbaar maakt hoe AI waarde toevoegt aan de missie en begin klein.
- Toets ieder initiatief aan de kernwaarden van de organisatie – niet alleen aan efficiëntie. En stel de vraag welk probleem los ik hiermee op.

Tot slot

Goed bestuur gaat niet over techniek, maar over vertrouwen, verantwoordelijkheid en visie.
AI dwingt ons om die principes opnieuw te definiëren – en dat is een kans die geen bestuurder mag laten liggen.